Licht en melatonine goed voor Alzheimerpatiënt



Door Pieter van Megchelen
Behandeling met helder licht, eventueel aangevuld met het hersenhormoon melatonine, verbetert het slaapritme van patiënten met de ziekte van Alzheimer en heeft een gunstig effect op depressies en gedragsproblemen bij demente patiënten. Dat blijkt uit een door ZonMw gesubsidieerde studie door het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen in Amsterdam. De behandeling kan eenvoudig worden geïmplementeerd in zorgcentra voor ouderen. Daardoor zou de consumptie van geneesmiddelen naar beneden kunnen.
Patiënten met de ziekte van Alzheimer lijden niet alleen aan cognitieve achteruitgang, maar vaak ook aan depressies en gedragsproblemen (agressie, onrust). In veel verpleeghuizen worden die gedragsproblemen ‘behandeld’ met antipsychotica, sterk dempende geneesmiddelen die ontwikkeld zijn voor het behandelen van psychoses. Het wijdverbreide gebruik van deze middelen bij kwetsbare ouderen is omstreden; vooral oudere patiënten worden er vaak suf van waardoor zij minder goed eten en drinken en er zijn zelfs aanwijzingen dat de kans op overlijden toeneemt. Volgens een internationale consensus zouden deze middelen pas mogen worden ingezet als andere benaderingen gefaald hebben. Het dan ook goed nieuws dat er een simpele interventie is gevonden die deze en andere symptomen bij dementie wat verlicht: licht. Dat blijkt uit een recente publicatie van dr. Eus van Someren en zijn collega’s van het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen (een KNAW instituut in Amsterdam) en het VUmc.

Ritme
Nogal wat patiënten met de ziekte van Alzheimer krijgen ergens gedurende het ziekteproces te maken met een verstoord dag- nachtritme. De kwaliteit van de nachtelijke slaap is dan slecht en er kan bovendien nachtelijke onrust zijn. Behandeling met helder licht blijkt (vermoedelijk via een effect op de ‘biologische klok’ in de hersenen) diverse positieve effecten te hebben, zowel op hun cognitieve functioneren als in hun stemming en gedrag. Dat bleek in een vergelijkend onderzoek, dat gedurende 3,5 jaar werd uitgevoerd in zorgcentra voor ouderen. De onderzoekers slaagden erin om door de plaatsing van de verlichting en door toepassing van filters, een soort placebo-lichttherapie aan te brengen in ruimten waar de controlegroepen verbleven. Dat maakte een eerlijke vergelijking mogelijk. Daaruit kwam duidelijk naar voren dat de behandeling qua gunstige cognitieve effecten te vergelijken is met de momenteel wel aan Alzheimerpatiënten voorgeschreven medicamenten (acetylcholinesteraseremmers), maar dan zonder de bijwerkingen die deze medicijnen nogal eens hebben. Integendeel, behandeling met extra licht verminderde vage klachten, depressieve symptomen en de achteruitgang in functioneren op activiteiten van het dagelijks leven.
Toevoeging van het hersenhormoon melatonine (2,5 mg per avond) had eveneens een gunstig effect, maar had als nadeel dat het de stemming negatief beïnvloedde, zeker in de groep die wel melatonine maar geen lichttherapie kreeg. Volgens de onderzoekers zou een lagere dosering melatonine waarschijnlijk minder negatieve bijwerkingen hebben.
Van Someren benadrukt op de onderzoekerswebsite Alzheimer Research Forum dat de lichtbehandeling geen genezende werking heeft: ‘Ik wil mensen geen valse hoop geven. Er is helaas nog geen behandeling voor de ziekte van Alzheimer’. De achteruitgang van de hersenen door het ziekteproces zelf gaat gewoon door, maar patiënten hebben er minder last van wanneer hun ritme minder verstoord is. Die verbetering is te vergelijken met het verschil tussen iemand met een jet lag en slaapgebrek en iemand die goed uitgerust is.

Niet duur
Het onderzoek werd mogelijk gemaakt door een subsidie vanuit het ZonMw programma Preventie. De onderzoekers zijn nu op zoek naar middelen om implementatie in zorgcentra voor ouderen gemakkelijker te maken. Lichttherapie hoeft volgens de onderzoekers geen grote investeringen te vragen. Met beter gebruik van de ruimte in de buurt van ramen, anders bouwen (denk aan daklichten) en relatief eenvoudige TL-verlichting is de intensiteit te verhogen tot de gewenste 1000 lux, ongeveer drie maal zo veel als gebruikelijke verlichting. ‘Als je het aan een fancy installatiebureau vraagt, rekenen ze al gauw voor dat het je een paar ton kost. Maar naar onze ervaring is dat helemaal niet nodig. We willen een handleiding maken waarmee directie, verzorging en technische dienst worden voorgelicht over het implementeren, zodat zo veel mogelijk demente mensen kunnen profiteren van deze benadering.’





International Web Site of Melatonine are: Key Melatonin